मानव शरीर र आत्माको यात्रा अनि पुनर्जन्म – एक शास्त्रीय र वैज्ञानिक विश्लेषण

एकातर्फ भगवद्गीता (Bhagavad Gita) मा आत्मालाई अजर, अमर, अविनाशी र कुनै पनि भौतिक तत्त्वले असर गर्न नसक्ने शुद्ध चेतनाको रूपमा वर्णन गरिएको छ भने अर्कातर्फ, गरुड पुराणजस्ता ग्रन्थहरूमा मृत्युपछिको यात्राको वर्णन गर्दै जीवले भोक, तिर्खा, दुःख, वैतरणी नदी, यममार्ग र विभिन्न कष्टहरू भोग्नुपर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ। यदि आत्मा वास्तवमै कुनै पीडा वा अभावबाट धेरै टाढा छ भने मृत्युपछि गरिने श्राद्ध, दान-पुण्य, तर्पण, गौदान वा अन्य कर्मकाण्डहरूको आवश्यकता किन पर्छ? आउनुहोस्, यही विरोधाभास अनि चिताको खरानी र आत्माबीच भौतारिँदै गरेको त्यो वास्तविक यात्रुको वैज्ञानिक सत्य बुझौँ!

कल्पना गर्नुहोस्, एउटा यस्तो युद्धभूमि जहाँ सन्नाटाभित्र पनि मृत्युका चिच्याहटहरू सुन्न सकिन्छ, जहाँ समयका सुईहरूसमेत डरले थर्थराउँदै रोकिएका छन्। श्मशानको जलिरहेको चिताको रातो ज्वालाले आकाश छुने अभिनय गरिरहेको छ। त्यहीँ, कुरुक्षेत्रको मैदानमा गाण्डीवको टङ्कारबीच, योगेश्वर कृष्ण अर्जुनको आँखामा हेर्दै ब्रह्माण्डको सबैभन्दा ठूलो रहस्य फुकाउँदै हुनुहुन्छ:

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः।

 न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः॥ २३॥

वासुदेव कृष्णको वाणी गुञ्जिन्छ— यो जलिरहेको चिताभित्र जे छ, त्यसलाई आगोले छुनसमेत सक्दैन! त्यो अजर छ, अमर छ, अविनाशी छ, सुख-दुःखका प्रहारहरूभन्दा धेरै माथि छ।

तर ठीक यही क्षण, श्मशानको अर्को छेउमा उभिएको एक ब्राह्मणले गरुड पुराणको जीर्ण-शीर्ण पुस्तक खोलेर काँपिरहेको स्वरमा पढिरहेको छ: "हे जीव! यदि तेरा पुत्रले तेरो लागि यममार्गका काँडाबाट बच्न जुत्ता दान गरेका छैनन् भने, अस्सी हजार योजन लामो त्यो भयावह मार्गमा तेरा खुट्टा घिस्सिनेछन्। यदि तेरो नाममा जलपात्र दान गरिएको छैन भने, वैतरणी नदीको उम्लिरहेको पिप र रगतबीच तँ तिर्खाले छट्पटाउनेछस्!"

अब रोकिएर चिसो दिमागले सोच्नुहोस्! के यो ब्रह्माण्डको सबैभन्दा ठूलो विरोधाभास होइन?

एकातिर स्वयं साक्षात् ईश्वर भनिरहनुभएको छ कि आत्मालाई कुनै कष्टले छुन सक्दैन, अर्कातिर हाम्रै महाशास्त्रहरू चिच्याएर भनिरहेका छन् कि मरेपछि जीव भोक, तिर्खा र असह्य असुविधाहरूले तड्पिनेछ!

के कृष्ण झूट बोलिरहनुभएको थियो? वा गरुड पुराण लेख्ने ऋषि वेदव्यासले हामीलाई डराइरहनुभएको थियो?

यदि शरीर यहीँ पाँच तत्त्वको खरानीमा परिणत भइसकेको छ र आत्मा पूर्ण स्वतन्त्र छ भने, यमराजका दूतहरूको कोर्राबाट बच्नका लागि यी भौतिक वस्तुहरूको दान-पुण्य आखिर कसका लागि भइरहेको छ?

ऊ को हो, जो यो हाड-मासुको पिँजडाबाट बाहिर निस्किएपछि पनि भोकले बिलखिन्छ र घाममा छाताको खोजी गर्छ?

यो कुनै सामान्य शङ्का होइन। यो जीवन, मृत्यु र त्यसपारिको त्यो परम रहस्यमय महाअन्धकारको विश्लेषण हो, जसलाई आज हामी वेदान्तको सूक्ष्म अन्तर्मन र आधुनिक क्वान्टम मेकानिक्स (Quantum Mechanics) का सिद्धान्तहरूबाट हेर्न लागिरहेका छौँ। एउटा यस्तो सत्य, जसलाई थाहा पाएपछि मृत्युको डर सधैँका लागि हराएर जानेछ र तपाईं जीवनको नयाँ आनन्दले ओतप्रोत हुनुहुनेछ।

मानव अस्तित्वको त्रि-आयामिक ब्लुप्रिन्ट — के जल्छ र के बाँकी रहन्छ?

यस रहस्यको पहिलो गाँठो तब खुल्छ जब हामी सनातन दर्शनको "थ्री-बडी ब्लुप्रिन्ट" अर्थात् मानव अस्तित्वका तीन तहहरू बुझ्छौँ। हामीले ऐनामा देख्ने वस्तु वास्तवमा हामी होइनौँ! त्यो त केवल एउटा बाहिरी खाम हो। हाम्रो भित्र तीनवटा समानान्तर संसार चलिरहेका हुन्छन्:

स्थूल शरीर (Physical Body): पाँच तत्त्वको भाडाको घर

यो त्यही हाड-मासुको संरचना हो जसलाई विज्ञान "जैविक शरीर" (Biological Body) भन्छ। यो पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाशबाट सापटी लिइएका सामग्रीहरूबाट बनेको हुन्छ। जुन क्षण श्वासप्रश्वास प्रणाली रोकिन्छ, यही शरीरको "एक्सपायरी डेट" (Expiry Date) आउँछ। हामी यसलाई सम्मानपूर्वक अग्निलाई समर्पण गर्छौँ। माटो माटोमै मिसिन्छ, पानी वाष्प बन्छ। यो मृत संरचनाको परलोक यात्रासँग टाढा-टाढासम्म कुनै सम्बन्ध हुँदैन।

सूक्ष्म शरीर (Subtle Body): चेतनाको अदृश्य अन्तरिक्षयान

यही त्यो रहस्यमय पात्र हो, जो मृत्युपछिको सम्पूर्ण कथाको नायक हो। शास्त्रहरूमा यसलाई "लिङ्ग शरीर" (Subtle Body) भनिएको छ। यो १७ अति-सूक्ष्म तत्त्वहरूले बनेको एउटा जटिल ऊर्जा-जाल (Energy Grid) हो:

• पाँच ज्ञानेन्द्रियका सूक्ष्म शक्तिहरू: भौतिक आँखा जल्छन्, तर "हेर्ने चेतना" जल्दैन। भौतिक कान शान्त हुन्छन्, तर "सुन्ने सूक्ष्म तरङ्ग" जीवित रहन्छ।

• पाँच कर्मेन्द्रियका ऊर्जाहरू: हातखुट्टालाई गति दिने सूक्ष्म गतिशील शक्तिहरू।

• पाँच प्राण (प्राण, अपान, व्यान, उदान, समान): यी हाम्रो शरीरका आन्तरिक ऊर्जा-ग्रिड हुन्।

• मन र बुद्धि: सोच्ने, सम्झने र अहङ्कार (म हुँ भन्ने अनुभूति) को सूक्ष्म तह।

  जब मृत्युको बिजुली चम्किन्छ, आत्माले यही सूक्ष्म शरीररूपी "स्पेससुट" (Spacesuit) लगाएर पुरानो स्थूल शरीरबाट बाहिर फड्को मार्छ। यही संयुक्त स्वरूपलाई हामी "जीवात्मा" भन्छौँ।

कारण शरीर (Causal Body): संस्कारहरूको बायो-डिजिटल चिप

यो सूक्ष्म शरीरभन्दा पनि गहिरो, एउटा ब्ल्याक बक्स हो। तपाईंले जीवनभर जे-जे सोच्नुभयो, जुन-जुन इच्छाहरू गर्नुभयो, जुन-जुन वासनाहरू पाल्नुभयो, ती सबै एउटा सूक्ष्म तरङ्ग (Data) को रूपमा यही "कारण शरीर" मा अभिलेखित भइरहन्छन्। यसलाई नै सञ्चित कर्महरूको लेखाजोखा भनिन्छ।

अब कृष्णको सत्यलाई फेरि एकपटक हेर्नुहोस्: आत्मा अछुतो छ। त्यो त केवल यस गाडीभित्र बसेको "प्रकाश" हो। तर जुन गाडी बाहिर निस्किएको छ, अर्थात् सूक्ष्म शरीर, त्यो आफ्ना पुराना बानीहरू, स्मृतिहरू र अधुरा इच्छाहरूले पूर्ण रूपमा भरिएको छ। कष्ट आत्मालाई हुँदैन, यस सूक्ष्म शरीरको "मन" लाई हुन्छ।

"फ्यान्टम लिम्ब" को आध्यात्मिक विज्ञान — मृत जीवलाई किन भोक र तिर्खा लाग्छ?

यहाँ एउटा अद्भुत मनोवैज्ञानिक मोड आउँछ! आधुनिक न्यूरोलोजीमा एउटा शब्द छ— "फ्यान्टम लिम्ब सिन्ड्रोम" (Phantom Limb Syndrome)।

जब कुनै सैनिकको खुट्टा युद्धमा घुँडामुनिबाट काटिन्छ, तब पनि धेरै महिनासम्म उसलाई यस्तो अनुभव हुन्छ कि त्यो खुट्टा अझै त्यहीँ छ। उसलाई काटिएको खुट्टाका औँलाहरूमा चिलाउने अनुभव हुन्छ, त्यसमा पीडा हुन्छ। ऊ त्यो खुट्टा चलाउन खोज्छ, जबकि भौतिक रूपमा त्यहाँ कुनै खुट्टा नै हुँदैन। मस्तिष्कमा बनेको खुट्टाको त्यो छवि यति गहिरो हुन्छ कि हराइसकेको खुट्टाको पीडालाई समेत वास्तविक बनाइदिन्छ।

ठीक यही "फ्यान्टम लिम्ब सिन्ड्रोम" मृत्युपछि सूक्ष्म शरीरसँग घटित हुन्छ! भौतिक शरीरको अन्त्यपछि मनका पुराना बानी–प्रवृत्तिहरू सक्रिय रहन्छन्, र इन्द्रियहरू नहुँदा पनि भोक–तिर्खाजस्ता अनुभूतिको गहिरो मानसिक भ्रम उत्पन्न हुन सक्छ, जसले सूक्ष्म चेतनालाई केही समयसम्म पुरानै अनुभूति दोहोर्‍याइरहेको जस्तो बनाइदिन्छ।

साठी–सत्तरी वर्षसम्म यस भौतिक शरीरमा बस्दै गर्दा हाम्रो मनलाई बिहान चिया पिउने, दिउँसो भोजन गर्ने, घाममा छाता ओढ्ने र जाडोमा कम्बल ओढ्ने यति गहिरो बानी परिसकेको हुन्छ कि स्थूल शरीर जलिसकेपछि पनि सूक्ष्म शरीरको "मन" ले ती सबै कुराहरू मागिरहन्छ।

ऊसँग भौतिक पेट हुँदैन, तर भोकको तड्पन तीव्र हुन्छ। उसँग भौतिक घाँटी हुँदैन, तर तिर्खाको जलन सय गुणा बढिसकेको हुन्छ। उसँग छाला हुँदैन, तर संस्कारहरूको कारण उसले यममार्गको तातो बालुवाको अनुभूति त्यही प्रकारले गर्छ, जसरी सपनामा सिंहले पछ्याउँदा हाम्रो मुटु वास्तवमै तीव्र गतिमा धड्किन्छ। जब तपाईं निदाइरहनुभएको हुन्छ र सपनामा आफूलाई मरुभूमिमा तिर्खाले छट्पटाइरहेको देख्नुहुन्छ, के त्यो बेला तपाईंको भौतिक शरीर मरुभूमिमा हुन्छ? हुँदैन। त्यो त वातानुकूलित कोठामा ओछ्यानमाथि सुतेको हुन्छ। तर सपनाभित्र तपाईंको "सूक्ष्म मन" ले जति भयावह र वास्तविक तिर्खा अनुभव गर्छ, के त्यो कुनै वास्तविकताभन्दा कम हुन्छ? मृत्युपछिको अवस्था त्यस्तै एउटा "दीर्घ दुःस्वप्न" (Long Nightmare) जस्तै अवस्था हो, जहाँ जीव आफ्नै वासनाहरूको मरुभूमिमा भौतारिइरहेको हुन्छ।

यममार्गको फ्रिक्वेन्सी र दानको क्वान्टम ट्रान्सफर

अब तपाईंको मनमा यो तार्किक प्रश्न उठिरहेको होला: "ठीक छ, मानौँ सूक्ष्म शरीरलाई मानसिक भोक र तिर्खा लाग्छ, तर हामीले यहाँ दिएका भौतिक छाता, जुत्ता, तिल वा गाईबाट उसको तिर्खा कसरी मेटिन्छ? त्यो सामान त यहीँ पृथ्वीमा पण्डितजीको घर पुग्छ वा कुनै गरिबको झुपडीमा!"

यहीँ काम गर्छ ब्रह्माण्डको सबैभन्दा अचूक "Law of Energy Resonance" (ऊर्जाको अनुनाद सिद्धान्त)! अब शास्त्रको "वैज्ञानिक पक्ष" बुझौँ: जब कुनै व्यक्ति मर्छ, तब उसको आफ्ना परिवारसँग जन्मौँको एउटा "आनुवंशिक र आत्मिक" सम्बन्ध हुन्छ। वैज्ञानिक भाषामा भन्नुपर्दा, उनीहरूबीच "क्वान्टम इन्ट्याङ्गलमेन्ट" (Quantum Entanglement) हुन्छ। जब जीवित परिवारको सदस्य आफ्ना दिवंगत प्रियजनप्रति गहिरो श्रद्धाले भरिएर कुनै भोकालाई अन्न दिन्छ, वा कुनै अभावग्रस्तलाई वस्त्र दान गर्छ, त्यस क्षण दान गर्ने व्यक्तिको हृदयमा एउटा अत्यन्त सात्त्विक, उच्च-आवृत्तिको ऊर्जा तरङ्ग (High Frequency Wave) उत्पन्न हुन्छ। जीवित परिवारले श्रद्धापूर्वक गरेको सात्त्विक सङ्कल्पबाट उत्पन्न भौतिक दान (जस्तै अन्न, वस्त्र वा पात्र) सूक्ष्म रूपमा अदृश्य पुण्य–ऊर्जामा रूपान्तरित हुन्छ, र यो ऊर्जा क्वान्टमजस्तै सूक्ष्म स्तरमा ट्युन भएर भौतारिएको सूक्ष्म शरीरसम्म पुग्दै त्यसलाई मानसिक तृप्ति प्रदान गर्छ।

वैदिक दर्शनका महान् ऋषिहरू भन्छन् कि जब हामी कसैको निम्ति त्याग गर्छौँ, त्यो भौतिक वस्तुको आध्यात्मिक रूपान्तरण हुन्छ। त्यो वस्तु एउटा अदृश्य ऊर्जा-बलमा रूपान्तरित हुन्छ, जसलाई शास्त्रहरूमा "अपूर्व" भनिएको छ। यो "अपूर्व" सिधै त्यो मृत जीवको सूक्ष्म शरीरमा पुग्छ। यसलाई एउटा अत्यन्त सरल आधुनिक उदाहरणबाट बुझौँ: तपाईं क्यानाडाको टोरन्टोमा बसेर आफ्नो मोबाइलबाट एउटा बटन थिच्नुहुन्छ र डिजिटल ट्रान्जेक्सनमार्फत नेपालको काठमाडौँमा बसेको आफ्नो परिवार या साथीको बैंक खातामा पैसा पठाउनुहुन्छ।

के यहाँबाट कुनै भौतिक नोट उडेर सात समुद्रपार गयो? के हावामा सिक्काहरू तैरिरहेका देखिए? देखिएनन्। यहाँबाट केवल एउटा इलेक्ट्रोनिक सङ्केत गयो, एउटा डेटा गयो। तर काठमाडौँमा बसेको तपाईंको परिवार या साथीले त्यहाँको पसलमा गएर वास्तविक रूपमा बर्गर र कफी प्राप्त गर्‍यो। ठीक त्यस्तै, पृथ्वीमा गरिएको "भौतिक दान" एउटा आध्यात्मिक सङ्केत (पुण्य तरङ्ग) मा रूपान्तरित हुन्छ, जुन ब्रह्माण्डको कुनै पनि कुनामा भौतारिइरहेको त्यो "सूक्ष्म शरीर" को खातामा "क्रेडिट" हुन्छ।

त्यहाँ पुग्नेबित्तिकै उसको मानसिक व्याकुलता शान्त हुन्छ। उसको तड्पन मेटिन्छ। उसलाई यस्तो अनुभूति हुन्छ, मानौँ कसैले उसको टाउकोमाथि छाता ओढाइदिएको छ; मानौँ कसैले उसको सुक्खा कण्ठमा गङ्गाजलका थोपा चुहाइदिएको छ। यो अन्धविश्वास होइन, चेतनाको तहमा गरिएको एउटा "कस्मिक वाइ-फाइ ट्रान्सफर" हो।

गरुड पुराणका भयावह प्रतीकहरू र तिनको लुकेको विज्ञान

अब त्यो भयावह नदीको कुरा गरौँ, जसको नाम सुन्नेबित्तिकै मानिसहरूको पसिना छुट्छ: "वैतरणी नदी"। गरुड पुराण भन्छ कि यो नदी सय योजन चौडा छ, जसमा पानी होइन, बरु पिप, रगत र फोहर बगिरहेको हुन्छ। यसमा भयानक गोहीहरू र वज्रजस्तै चुच्चो भएका पक्षीहरूले जीवलाई नोच्छन् र यदि जीवको निम्ति "गौदान" गरिएको छ भने, एउटा दिव्य गाई प्रकट हुन्छ र जीवले त्यसको पुच्छर समातेर यो भयावह नदी पार गर्छ।

के यो कुनै डरलाग्दो परीकथा हो? बिल्कुल होइन! यसको प्रतीकात्मक अर्थ बुझ्नुहोस्। यो वैतरणी नदी कतै बाहिर छैन। यो मृत जीवभित्र सञ्चित पापकर्महरू, विकृतिहरू, ईर्ष्या र वासनाहरूको मानसिक उफान हो। जब स्थूल शरीर छुट्छ, बुद्धिको नियन्त्रण समाप्त हुन्छ। जसरी पागलखानाको ढोका खुल्दा सबै पागलहरू बाहिर निस्किन्छन्, त्यसरी नै चित्तमा दबिएका सम्पूर्ण विकारहरू (क्रोध, वासना, लोभ) एउटा डरलाग्दो नदी बनेर जीवको अगाडि उभिन्छन्। त्यही नै उसको वैतरणी हो।

अब चेतनाका गुण र यसको गन्तव्यका बारेमा अलिकति बुझौँ; चेतनाका तीन गुण र गन्तव्य (Cosmic Grading) हुन्छन्:

तामसिक चेतना (भारी, हिंस्रक, अचेतन):

यसको झुकाव निम्न लोक, पाताल आयाम वा पशु–वनस्पति योनितर्फ हुन्छ। यहाँ यात्रा कष्टदायक हुन्छ (निम्न आयाम / वैतरणी, भारी, कष्टदायक मानसिक उथलपुथल)।

राजसिक चेतना (सांसारिक इच्छाहरू, मोह, महत्त्वाकाङ्क्षा):

यसको झुकाव पुनः मृत्युलोक (पृथ्वी) तर्फ हुन्छ। जीव आफ्ना इच्छाहरू पूरा गर्न फेरि मनुष्य योनिमा जन्म लिन्छ (हल्का, आनन्दमय मार्ग; दान–पुण्य र प्रार्थनाहरूले चेतनालाई माथि उठाउँछन्)।

सात्त्विक चेतना (पवित्र, शान्त, परोपकारी, खोजी प्रवृत्ति):

यसको झुकाव उच्च लोक (स्वर्ग वा देवलोक) अथवा पृथ्वीमा कुनै संस्कारी, कुलीन र समृद्ध परिवारको गर्भतर्फ हुन्छ (उच्च चेतना, उच्च आयाम / देवलोक)।

अब गाई के हो त त्यसो भए?

सनातन विज्ञानमा गाई केवल एउटा पशु मात्र होइन; यो सात्त्विकता, निःस्वार्थ करुणा, शान्ति र ब्रह्माण्डीय सकारात्मक ऊर्जाको सघन स्वरूप हो।

जब कुनै परिवारले गाई दान गर्छ वा गो-सेवाबाट प्राप्त ऊर्जा त्यस जीवलाई समर्पण गर्छ, तब त्यस परम पवित्र दानबाट उत्पन्न हुने "सतोगुण" (Pure Frequency) ले जीवभित्रको "तमोगुण" (अन्धकारमय तरङ्गहरू) लाई काटिदिन्छ। जसै जीवको सूक्ष्म शरीरमा सात्त्विकताको प्रवेश हुन्छ, उसको मनका ती भयावह तरङ्गहरू (वैतरणी) शान्त हुन थाल्छन्। गाईको पुच्छर समात्नुको अर्थ हो, सात्त्विक चेतनाको सहारा प्राप्त गर्नु। सात्त्विकताको हात समातेर जीव आफ्नै भित्री वासनाहरूको यो भयावह समुद्र पार गर्छ।

ऋषिहरूले यस परम वैज्ञानिक सत्यलाई साधारण जनताले बुझून् भनेर कथा, प्रतीक र रूपकहरूको सुन्दर जाल बुनेका थिए, ताकि सामान्य मानिसले पनि यसलाई सजिलै बुझ्न सकोस् र सही मार्गमा हिँड्न सकोस्।

कर्महरूको जेनेटिक कोड र गर्भाधानको चुम्बकीय ट्युनिङ

अब कथा त्यो रोमाञ्चक मोडमा आइपुगेको छ, जहाँ यो सूक्ष्म शरीर आफ्नो अर्को गन्तव्य अर्थात् "पुनर्जन्म" तर्फ अघि बढ्छ। यो यात्रा कुनै जासुसी उपन्यास वा विज्ञान–कथा चलचित्रभन्दा कम अद्भुत छैन। जब सूक्ष्म शरीर आफ्नो समस्त कष्ट र पुण्यको हिसाब पूरा गरेर अन्तरिक्षीय माध्यममा अघि बढ्छ, तब प्रश्न उठ्छ: यसले अर्को शरीर, अर्को माता–पिता कसरी प्राप्त गर्छ? के यमराजले कुनै पर्ची काट्छन्? वा यो सबै स्वचालित रूपमा हुन्छ?

यो पूर्ण रूपमा एउटा "चुम्बकीय स्वचालन" (Magnetic Automation) हो! गीताको चौधौँ अध्यायमा भगवान् कृष्णले तीन गुण (सत्त्व, रज र तम) को विज्ञान बताउनुहुन्छ र भन्नुहुन्छ: 

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।

निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ ५॥

(हे महाबाहु अर्जुन! सत्त्व, रजस् र तमस्— यी तीन गुणहरू प्रकृतिबाट उत्पन्न भएका हुन्। यिनै गुणहरूले शरीरमा बस्ने अविनाशी आत्मालाई शरीरसँग बाँधेर राख्छन्।)

मृत्युको क्षणमा जीवको सूक्ष्म शरीरमा जुन गुणको प्रधानता हुन्छ, त्यसै अनुसार उसको ऊर्जाको "तरङ्गदैर्ध्य" (Wavelength) निर्धारित हुन्छ। जो व्यक्ति जीवनभर वासना र ईर्ष्यामा बाँचेको छ, उसका तरङ्गहरू भारी र धमिला (Low Frequency) हुन्छन्। जो महत्त्वाकाङ्क्षा र कर्ममा बाँचेको छ, उसका तरङ्गहरू चञ्चल र मध्यम (Medium Frequency) हुन्छन्। जो ध्यान, सेवा र ज्ञानमा बाँचेको छ, उसका तरङ्गहरू अत्यन्त हल्का, उज्याला र उच्च (High Frequency) हुन्छन्।

अन्तरिक्षमा भौतारिरहेको सूक्ष्म शरीर आफ्नो फ्रिक्वेन्सी अनुसार आकर्षित हुन्छ।

गर्भ चयनको चुम्बकीय नियम:

• तामसिक फ्रिक्वेन्सी → पशुयोनि वा अत्यन्त कष्टदायक गर्भ

• राजसिक फ्रिक्वेन्सी → पुनः मनुष्य योनि / कर्मप्रधान जीवन

• सात्त्विक फ्रिक्वेन्सी → संस्कारी, कुलीन वा दिव्य गर्भ

आत्मा र सूक्ष्म शरीरको अन्तर (The Final Concept)

• तत्त्व : आत्मा

  • प्रकृति: अजर, अमर, निर्विकार, गुणातीत (शुद्ध प्रकाश)।

  • आवश्यकता: यसलाई कुनै पनि सांसारिक वा भौतिक वस्तुको आवश्यकता हुँदैन।

  • दान–पुण्यको प्रभाव: यो पूर्ण रूपमा अलिप्त रहन्छ। कर्मकाण्डको यसमा कुनै प्रत्यक्ष प्रभाव पर्दैन।

• तत्त्व : सूक्ष्म शरीर (जीवात्मा)

   

  • प्रकृति: मन, बुद्धि, वासना, अधुरा इच्छाहरू र पुराना बानीहरूको समूह।

  • आवश्यकता: शान्ति, सकारात्मक ऊर्जा, सांसारिक मोहबाट मुक्ति र सही दिशानिर्देश।

  • दान–पुण्यको प्रभाव: यसका कष्टहरू कम हुन्छन्, मन शान्त हुन्छ र आगामी यात्रामा राम्रो गर्भ (नयाँ जन्म) प्राप्त गर्न सहयोग पुग्छ।

अब यसलाई कसरी बुझ्ने?

जब पृथ्वीमा लाखौँ–करोडौँ जोडीहरू (माता–पिता) सन्तानोत्पत्तिको प्रक्रियामा संलग्न हुन्छन्, तब गर्भाधान (Conception) को त्यो पवित्र वा अपवित्र क्षणमा उनीहरूको मानसिक अवस्था, विचारहरू र शारीरिक ऊर्जाको मिलनबाट एउटा "बायो-इलेक्ट्रोमैग्नेटिक फिल्ड" (Bio-Electromagnetic Field) निर्माण हुन्छ। अन्तरिक्षमा भौतारिरहेको सूक्ष्म शरीरको फ्रिक्वेन्सी पृथ्वीमा निर्माण भइरहेको जुन गर्भको चुम्बकीय क्षेत्रसँग बिल्कुल मेल खान्छ, त्यो सूक्ष्म शरीर प्रकाशको गतिले त्यस गर्भतर्फ आकर्षित हुन्छ र त्यसमा प्रवेश गर्छ।

जसरी रेडियोको बटन घुमाउँदा ९३.५ मेगाहर्जमा पुग्नेबित्तिकै हावामा तैरिरहेका तरङ्गहरू गीतका रूपमा बज्न थाल्छन्, ठीक त्यसरी नै समान फ्रिक्वेन्सी मिल्नेबित्तिकै जीव त्यो गर्भसँग ट्युन हुन्छ। यहाँ पनि तपाईंले गरेको दान–पुण्यले त्यस जीवलाई सहयोग गर्छ। जब तपाईं यहाँ उसको नाममा दीपदान गर्नुहुन्छ, गीता पाठ गर्नुहुन्छ, भोकाहरूलाई अन्न दिनुहुन्छ, तब तपाईंका ती प्रार्थनाहरूको "उच्च फ्रिक्वेन्सी" तरङ्गहरूले त्यो भौतारिरहेको जीवको सूक्ष्म शरीरको भारीपन कम गरिदिन्छन्। उसले एउटा "आध्यात्मिक धक्का" (Spiritual Push) प्राप्त गर्छ। जसका कारण ऊ कुनै निम्न, अन्धकारमय योनि वा पापपूर्ण गर्भमा तानिनबाट बच्न सक्छ र उसले कुनै उच्च, संस्कारी र ज्ञानवान् माता–पिताको गर्भ प्राप्त गर्न सक्छ, जहाँबाट उसको आत्मिक उन्नति अझ अगाडि बढ्न सकोस्।

ऋषिहरूको परम व्यावहारिक प्रयोगशाला — सामाजिक र मानसिक उपचार

अब, यो सम्पूर्ण परिदृश्यको त्यो पक्षबारे विचार गरौँ जुन पूर्ण रूपमा यही पृथ्वी र हाम्रो आजको समाजसँग सम्बन्धित छ। हाम्रा सनातन ऋषिहरू केवल परम्पराका अनुयायी मात्र थिएनन्; उनीहरू महान् मनोवैज्ञानिक (Master Psychologists) र समाजशास्त्री पनि थिए। उनीहरूले मृत्युपछिका यी सम्पूर्ण कर्मकाण्डहरूलाई मानव जीवनसँग यसरी गाँसे कि यसमार्फत एकैसाथ दुई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण कार्य सम्पन्न हुन सकून्:

जीवित परिवारको ‘ग्लानि’ र ‘शोक’ को आध्यात्मिक उपचार

जब कुनै घरको सदस्य, चाहे पिता, माता वा अन्य प्रियजन, अचानक संसारबाट बिदा हुन्छ, तब पछाडि बाँकी रहनेहरूको हृदयमा दुःखको विशाल पहाड खस्छ। त्यससँगै एउटा गहिरो मनोवैज्ञानिक अवस्था जन्मिन्छ, जसलाई हामी "गिल्ट" (Guilt) वा अपराधबोध भन्छौँ— "काश! मैले अन्तिम समयमा बुबालाई त्यो फल खुवाएको भए!", "काश! मैले उहाँका खुट्टा दबाइदिएको भए, अन्तिम क्षणमा उहाँलाई कुनै कष्ट हुन नदिएको भए!"

यस्तो अपराधबोधले जीवित व्यक्तिको मानसिक सन्तुलनलाई समेत भत्काउन सक्छ। ऋषिहरूले देखे कि मानिसलाई यस शोक र आत्मग्लानिबाट बाहिर निकाल्नु अत्यन्त आवश्यक छ। त्यसैले उनीहरूले एउटा व्यवस्था दिए: "चिन्ता नगर। तिम्रो सम्बन्ध उनीहरूसँग पूर्ण रूपमा टुटेको छैन। उनीहरू जुन सूक्ष्म मार्गमा अघि बढिरहेका छन्, तिमी आज पनि यहाँ बसेर उनीहरूको सहायता गर्न सक्छौ। उनीहरूको नाममा शीतल जल दान गर, अन्न दान गर, वस्त्र दान गर।"

जसै दुःखी छोरा वा परिवारका सदस्यहरूले यस्तो दान गर्छन्, उनीहरूको अन्तर्मनमा गहिरो सन्तोष उत्पन्न हुन्छ। बिस्तारै उनीहरूको अवसाद कम हुन थाल्छ। उनीहरूको पीडा हलुका हुन थाल्छ। मृतकको नाममा गरिएको यो कर्म वास्तवमा जीवित व्यक्तिहरूको मानसिक उपचार (Psychological Healing) को एक अत्यन्त प्रभावकारी विधि पनि हो।

कस्मिक कर र सम्पत्ति पुनर्वितरण (Social Justice)

अब यो सम्पूर्ण व्यवस्थाको सामाजिक पक्षलाई हेरौँ। जब कुनै व्यक्तिको मृत्यु हुन्छ, ऊ आफ्नो पछाडि जग्गा, सम्पत्ति, धन, अन्न र अन्य भौतिक स्रोतहरू छोडेर जान्छ। ऋषिहरूले यस्तो व्यवस्था निर्माण गरे कि यस सम्पत्तिको एउटा अंश समाजका सबैभन्दा कमजोर, गरिब, असहाय र अभावग्रस्त मानिसहरूसम्म पुग्न सकोस्।

जब कसैको सम्पन्न परिवारमा मृत्यु हुन्छ, तब सम्पत्तिको एउटा अंश मुक्त हुन्छ र गरिब तथा आवश्यकतामा परेकाहरूलाई दान गरिन्छ, जसले सामाजिक सन्तुलन कायम गर्छ। अन्न, वस्त्र, शय्या, छाता, जुत्ता, पात्र—यी सबै के हुन्? यी त सामान्य गरिब मानिसका आधारभूत आवश्यकताहरू हुन्।

मृतकको बहानामा, सम्पन्न वर्गको घरबाट केही धन र स्रोत बाहिर निस्केर समाजको त्यो वर्गसम्म पुग्छ, जो जाडोमा ओढ्ने कपडाबिना काँपिरहेको छ वा गर्मीमा नाङ्गो खुट्टाले हिँडिरहेको छ। के सामाजिक न्यायको योभन्दा सुन्दर उदाहरण अरू हुन सक्छ? समाजका ती पीडित र आवश्यकतामा रहेका मानिसहरूको अनुहारमा आउने मुस्कान, उनीहरूको पेटमा पुग्ने अन्न र उनीहरूबाट निस्कने शुभकामनाहरूले एउटा सकारात्मक सामूहिक ऊर्जा सिर्जना गर्छ। त्यही ऊर्जा मृत आत्माको यात्राको सारथि (यात्रा-सहयोग) बन्ने विश्वास गरिएको छ।

चेतनाको अन्तिम फड्को — मोक्षको महापथ

अब हामी यस सम्पूर्ण यात्राको त्यो शिखरमा आइपुगेका छौँ, जहाँबाट अगाडि केवल अनन्त प्रकाश छ। अब तपाईंले बुझिसक्नुभएको छ, आत्मा वास्तवमै अलिप्त छ। तर जबसम्म त्यो सूक्ष्म शरीर अर्थात् अहङ्कार, वासना र कर्मको संरचनासँग जोडिएको रहन्छ, तबसम्म उसले जन्म, मृत्यु, कर्मफल र यात्राका विभिन्न अवस्थाहरू अनुभव गर्नुपर्छ।

तर के यस अन्तहीन यात्राको कुनै अन्त्य पनि छ? के यो सूक्ष्म शरीर सधैँका लागि जन्म–मृत्युको चक्रबाट मुक्त हुन सक्छ? हो। यही अवस्थालाई शास्त्रहरूमा "मोक्ष" (Liberation) वा "महानिर्वाण" भनिएको छ। सांसारिक जीव वासनाहरूको भारी बोकेर जन्म–मृत्युको चक्रमा निरन्तर घुमिरहन्छ। तर जब उसले ज्ञान र निष्काम कर्म अपनाउँछ, तब उसको आत्मा क्रमशः मुक्त हुँदै जान्छ। अन्ततः सूक्ष्म शरीरका सबै बन्धनहरू विलीन भई आत्मा अनन्त चेतनामा एकाकार हुन्छ, जसलाई मोक्ष भनिन्छ।

जब कुनै व्यक्ति आफ्नो जीवनकालमै भगवान् कृष्णले बताउनुभएको सत्यलाई केवल पढ्दैन, तर प्रत्यक्ष अनुभव गर्न थाल्छ: जब उसले आफू शरीर नभई शुद्ध चेतना हो भन्ने कुरा जान्दछ, जब उसका सम्पूर्ण मोह, वासनाहरू र आसक्तिहरू ज्ञानको अग्निमा भस्म हुन्छन्— तब उसको सूक्ष्म शरीर अत्यन्त हलुका, पारदर्शी र निराकार बन्छ। यस्तो मुक्त आत्माको मृत्यु हुँदा उसको सूक्ष्म शरीरले कुनै नयाँ गर्भ खोज्दै भौंतारिनु पर्दैन। उसले कुनै यममार्गमा यात्रा गर्नु पर्दैन। उसले कुनै वैतरणी पार गर्नु पर्दैन। बरु, उसको सम्पूर्ण अस्तित्व ब्रह्माण्डीय महाचेतना (परमात्मा) मा विलीन हुन्छ। जसरी एउटा घडा फुटेपछि त्यसभित्रको आकाश बाहिरको अनन्त आकाशसँग एकाकार हुन्छ, ठीक त्यसरी नै व्यक्तिगत चेतना सार्वभौमिक चेतनामा समाहित हुन्छ।

• त्यसपछि न भोक रहन्छ।

• न तिर्खा रहन्छ।

• न जाडो रहन्छ।

• न गर्मी रहन्छ।

• न वैतरणी रहन्छ।

• न यमराजको कुनै भय!

जबसम्म मोक्ष प्राप्त हुँदैन...

तर जबसम्म हामी त्यो परम ज्ञानको अवस्थासम्म पुग्दैनौँ, तबसम्म यी सनातन कर्मकाण्डहरू, श्राद्ध, दान, पुण्य, प्रार्थना र स्मरण, चेतनालाई उन्नत बनाउने सिँढीहरूका रूपमा काम गर्छन्। यी भौतारिएकालाई दिशा देखाउने माध्यम हुन्। यी शोकग्रस्त हृदयलाई सान्त्वना दिने सेतु हुन्। यी समाजमा करुणा र बाँडफाँडको संस्कार जगाउने विधि हुन्।

अन्तहीन यात्राको मर्म — बिदाइको बेला

अब, यो सम्पूर्ण विश्लेषणपछि जब हामी फेरि श्मशानको त्यो बलिरहेको चितातर्फ हेर्छौँ, तब हाम्रो आँखामा डरको आँसु हुँदैन। त्यहाँ ज्ञानको प्रकाश हुन्छ। अब हामी बुझ्न थाल्छौँ कि मृत्यु अन्त्य होइन। भगवान् कृष्णले भगवद्गीताको अध्याय २, श्लोक २२ मा भनेजस्तै यो केवल एउटा वस्त्र फेरेर अर्को वस्त्र धारण गर्ने सङ्क्रमणकालीन बिन्दु (Transitional Junction) हो:

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय

 नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।

 तथा शरीराणि विहाय जीर्णा

 न्यान्यानि संयाति नवानि देही ॥

(जसरी मानिसले पुराना, फाटेका कपडाहरू त्यागेर नयाँ कपडा लगाउँछ, त्यसरी नै आत्माले पुराना र जीर्ण शरीरहरू छोडेर नयाँ शरीर धारण गर्छ। अर्थात् शरीर त परिवर्तनशील र नाशवान् हुन्छ, तर आत्मा भने निरन्तर रहिरहन्छ र केवल एउटा शरीरबाट अर्को शरीरमा यात्रा गर्छ, जसरी कपडा बदलिन्छ तर लगाउने व्यक्ति उही रहन्छ।)

मृत्युपछिको विज्ञानले यो सङ्केत दिन्छ कि सनातन संस्कृतिमा रहेका धेरै विधि, प्रतीक, कथा र कर्मकाण्डहरू मानव चेतना, शोक, स्मृति, नैतिकता र आध्यात्मिक यात्रासँग गहिरो रूपमा जोडिएका छन्।

र, अन्ततः सम्पूर्ण शिक्षाको सार एउटै छ: आत्मालाई चिन्नु, चेतनालाई शुद्ध बनाउनु र त्यो सत्य अनुभव गर्नु, जहाँबाट न जन्मको भय रहन्छ, न मृत्युको; जहाँ केवल अनन्त शान्ति, अनन्त प्रकाश र अनन्त अस्तित्व बाँकी रहन्छ।

-ब्राम्प्टन, अन्टारियो

सम्बन्धित खबर

जलवायु अन्यायको मारमा नेपाल: विश्वले जिम्मेवारी कहिले स्वीकार गर्ने?

जलवायु अन्यायको चेपुवामा नेपाल

हाम्रो समाज डिस्टोपियन बन्दै गएको हो?